Það var ekki beint áramótaheit, ég er ekki gefinn fyrir þau, en eitthvað sem hvarflaði þó að mér dagana kringum áramótin, að ég ætti kannski að leggja mig fram um að færa eitthvað til bókar hér daglega, eða því sem næst. Ekki bara agans vegna, jafnvel alls ekki, aginn á heima annars staðar, heldur vegna þess að svo margt er bæði vanreifað og vanhugsað. Ég veit ekki hvort blogg er svarið … en ég held þó að það græðist meira, í það heila, en tapist, á því að sem flest okkar leggi sig fram um að hugsa upphátt. Og helst utan samfélagsmiðla af ástæðum sem er áreiðanlega vert að skoða betur. Einn daginn.
Vanreifað og vanhugsað, en líka vanséð, vansagt, vanorðað. Vanfært til bókar.
——
Henri Lefebvre er sagður höfundur hugtaksins hversdagslíf. Hann er sagður hafa verið frumkvöðull í að leiða saman hesta marxisma og heimspeki, deildir sem fram að hans höfundarverki hafi litið hvor aðra hornauga. Sagt er að hugtakið hversdagslíf, eins og hann fékkst við það, hafi síðan alls ekki orðið jafn áhrifaríkt á hans heimaslóðum, í Frakklandi, og það varð meðal annars á Norðurlöndunum. Það hvarflar að mér hvort IKEA eigi rætur sínar þar … ChatGPT segir nei, ekki sé til nein heimild um bein söguleg orsakatengsl – en … bætir það svo við, en … og nefnir til sögunnar þræði sem þó megi auðvitað greina þarna á milli.
Ég veit næstum ekki neitt um Lefebvre. Dýfi tánum bara í hitt og þetta, þessa dagana. Er ekki allt ósagt um íslenskt hversdagslíf? Ég á við eins og það er í dag – ýmislegt var sagt um það á tímabili, segjum í barnabókum Guðrúnar Helgadóttur. En eru blokkirnar sem þá voru til uppeldisslóðir einhverra barna í dag? Samgangurinn og samveran, stigagangurinn sem samfélag, sem svolítið anarkí? (Norrænt anarkí, var stigagangurinn, þá jafnvel helst teppalagður stigagangur, um stund ein helsta birtingarmynd anarkisma í hversdagslífi Norðurlandabúa? Eða var það bara á Íslandi?)
——
Að skrifa samtímann, það eru ótal góðar ástæður til að forðast það, ekki síst sú hvað hann er hverfull, hvað hann hleypur og hrekkur undan, hvað hann gerir það hratt. Er það eins og að halda á spriklandi silungi með berum höndum? Er það eins og að standa á göngubrú yfir Hringbraut og kalla „Bíll!“ í hvert sinn sem einhver keyrir undir brúna?
——
Ég leit á skrifstofu í dag, skrifaði ég um daginn. Sat svo á færslunni. Hún hélt svona áfram: „Í Skeifunni. Ég er hrifinn af Skeifunni, þar er auðvitað óþolandi að aka um, versta skipulag borgarinnar, allt það – en þar er líf, þangað mæta íbúar borgarinnar til að verða sér úti um nauðsynjar og fleira, bera hluti fram og aftur í pokum, jafnvel kössum, rekast hver á annan, eiga samtöl kringum nauðsynjarnar. Ég er viss um að einhver slík samtöl eiga sér enn stað í miðborginni og þar er jafnvel einhverjar nauðsynjar enn að finna, en allt þess háttar umstang er samt jaðarfyrirbæri þar núna, miðborgin er fyrir ferðafólk, annars vegar, og okkur hin þegar við erum tilbúin að vera statistar í sviðsmynd ferðafólksins, hins vegar. Í Skeifunni er ekkert til sýnis, þetta er ljótur blettur, snýst aðeins um notagildi, og í þeim raunveruleika sprettur fram einhver önnur fegurð, á aðeins æðra stigi en í allri vönduðu ásýndinni niðri í bæ. Leiguverðið virtist sanngjarnt, ég batt nokkrar vonir við þessa tilteknu skrifstofu, en hún reyndist vera án opnanlegs glugga og loftræstingar – eina leiðin til að hleypa lofti inn og út væri að hafa opið inn til sín, af skrifstofuganginum, sem hentar mér ekki. Leitinni er með öðrum orðum ekki lokið.“
——
Á morgun lít ég á aðra skrifstofu. „Skrifstofulaust líf er ekki þess virði að lifa því“ er ekki bein tilvitnun í Sókrates en því sem næst. Þetta hefst.
——
„Í stuttu máli,“ sagði ChatGPT, „þótt bæði Lefebvre og IKEA fjalli um „hversdaginn“ hvor með sínum hætti—annars vegar í gegnum marxískan vinkil í félagslegri kenningu og hins vegar með hagnýtum húsgagnalausnum—er engin heimild sem bendir til þess að heimspeki Lefebvre hafi haft bein áhrif á stofnun IKEA af hálfu Kamprads. Líkindin í áherslum (að gera daglegt líf bærilegra, ódýrara og hagkvæmara) er best að skilja sem samhliða þróun fremur en bein áhrif.“
Mikið undarlega er þessi vél orðin góð í íslensku.