Eg stunda ekki hugleiðslu að jafn­aði. Þegar ég var yngri átti ég tíma­bil, lærði einfalda hugleiðslu­tækni sem unglingur og hef búið að þeim mögu­leika síðan, en síðustu tutt­ugu ár eða svo hef ég aldrei lagt stund á hugleiðslu nema í mesta lagi nokkra daga í röð. Endrum og eins. Í síðustu viku sat ég í bíl og beið þess að verslun opnaði. Ég hékk í símanum, viss um að ég ætti mikil­vægt erindi við hann sem biði í sífellu handan við hornið, ég hlyti bráðum að muna hvað það væri, en var í reynd aðeins að hlaða og endur­hlaða frétt­a­síður, skila­boða­lista, samfé­lags­miðla, hring eftir hring. Þegar ég leit á klukk­una og sá að enn væri hálf­tími til stefnu stillti ég timer á símanum, lokaði augunum og hugleiddi þar til hann hringdi. Það var gott. Hugur minn stillt­ist, ég kom úr hugleiðsl­unni að einhverju leyti endur­nærður og í jafn­vægi frekar en uppur­inn og tættur.

Ég steig út úr bílnum og gekk að versl­un­ar­mið­stöð­inni. Þá hvarfl­aði að mér að kannski sner­ist þessi still­ing ekki beint um það sem ég hefði verið að gera, að hugleiðslan sner­ist kannski ekki fyrst og fremst um það sem hugur­inn gerir á meðan á henni stendur, að virkni hennar væri hugs­an­lega ekki jafn innhverf og gert er ráð fyrir, heldur snúist hún mögu­lega meira um heim­inn þarna úti og veru mína í honum. Það hvarfl­aði að mér að hugsa um áhrifin sem hugleiðslan hefur í samhengi við fórnarathafnir.

Ég held að þegar við hugsum um fórn­ar­at­hafnir sjáum við fyrir okkur svið­setn­ingar fornra og/eða heið­inna samfé­laga, æðstupresta og geitur, mann­fórnir jafn­vel, fórn­ar­borð sem altari þaðan sem blóðið úr nýslátr­uðum gripum drýpur, eitt­hvað hástemmt, grimmi­legt og fram­andi. En sama eða hlið­stæð rökvísi lifir auðvitað í ótal formum hér og nú, í þessu samfé­lagi. Tæki­færis­gjafir, jóla­gjafir, gjafir yfir­leitt liggur beint við að skoða sem fórnir. (Kannski er það einmitt það sem vantar þegar gjöf er pöntuð, eins og með brúð­kaups­gjafal­ista eða slíku, þegar gefand­inn veit fyrir­fram að gjöfin ratar beint í mark, hefur skýrt og fyrir­fram gefið nota­gildi fyrir viðtak­and­ann – þá vantar áhætt­una sem felst í fórn­inni, að það er aldrei víst að hún verði viðtak­and­anum – goðinu eða afmæl­is­barn­inu – þóknanleg.)

Fórn er það að taka einhvern hluta verð­mæta sinna, nógu stóran skerf til að maður finni fyrir því, og nota þau ekki í þágu sinna eigin, praktísku og verð­mætu verk­efna. Kasta honum fyrir róða. Jóla­tré, jóla­matur, jóla­gjafir, allt ber þetta með sér háheið­inn fórn­ar­brag. Eins og veislur yfir­leitt. Þegar vel tekst til þá stígum við út úr slíkum athöfnum svolítið upplyft, jafn­vel endur­nærð, höfum í svolitla stund komist út fyrir annars stans­lausa rökvísi hins gagn­lega, yfir í ákveð­inn fárán­leika. Játn­ingu fáránleikans.

Að sitja í tutt­ugu mínútur, hálf­tíma, með lokuð augun og beita örlít­ill tækni til að nota haus­inn á sér ekki í þágu aðkallandi úrlausn­ar­efna á meðan, leggja sjálfan sig til hliðar í svolitla stund, að því leyti sem maður er gagn­legur hlutur, er í þeim skiln­ingi að fórna þeim sama tíma. Og opnar einhverja glufu að fárán­leika tilver­unnar. Allt stressið og arga­þrasið, öll deadlænin og loforðin og skuld­bind­ing­arnar, virð­ast aðeins minni og aðeins minna aðkallandi í kjölfarið.

Að því leyti, einmitt í þeim skiln­ingi, er þá trúar­leg hlið jafn­vel á þeim hugleiðslu­að­ferðum sem ekki fela í sér neina opin­skáa trúar­lega skuld­bind­ingu. Það í þeim sem nærir eða stillir hugann er það sama og í öðrum helgisiðum. Við einhvers konar núllpunkt. Helgisiðir án helgi­siða. Fórn­ar­at­hafnir án þess að fórna neinu nema því sem (næstum) ekkert er. Þá er engin furða heldur að prestar hafi oft verið efnis um svona aðfarir, enda grund­vall­ar­at­riði í kristni að engra fórna sé lengur þörf.

Ef þessi athugun meikar einhvern sens, þá er tilfellið að sitj­andi þarna í bílnum, með lokuð augun, dott­andi á milli þess sem meðvit­undin greip mig, hífði mig aftur upp í heim­inn, þá gekk ég jafn langt og gengið verður á bíla­stæði við versl­un­ar­mið­stöð í átt að því að færa búfénað til blóðfórnar.

——

Í fyrra­dag kom út bók eftir mig, sem heitir Stað­reynd­irnar. Í gær fór fram útgáfu­hóf bókar­innar, sem var góður viðburður. Örlítil fórn­ar­at­höfn, vín og eplasíder, eftir smekk, erfða­mengi og forsögu fólks. Ég þakka kærlega öllum sem komu.