Besta íslenska blaðagreinin sem ég las á árinu var bloggfærsla eftir Hermann Stefánsson um þann vanda íslenskra lífeyrissjóða að mega ekki fjárfesta í framleiðslu hergagna að vild. „Málið er sem sé þetta,“ sagði Hermann í fyrstu efnisgrein færslunnar: „Lífeyrissjóðunum, sem stofnsettir voru til að tryggja öldruðum áhyggjulaust ævikvöld, er fyrirmunað, út af einhverjum fáránlega gamaldags séríslenskum reglum, að leggja rækt við samfélagslega ábyrgð sína með því að fjárfesta í vopnaframleiðslu.“ Þar hefst æsispennandi, satírískt ferðalag um mögulegar afleiðingar þess að taka alvarlega, taka grafalvarlega, þær áhyggjur sem stjórnendur lífeyrissjóðanna hafa opinberað um þetta efni.
Hermann á það til að afbirta eigin skrif þegar honum þóknast, viðra þau aðeins og láta þau svo hverfa, það er mildi að þessi grein er enn uppi. Hún ætti að vera skyldulesning hvers sem leitar uppi tímanna tákn.
Hin góða grein Hermanns birtist upp úr miðju ári, í byrjun ágúst. Versta grein ársins birtist hins vegar ekki fyrr en á gamlársdag. Hana skrifaði maður að nafni Jón Pétur Zimsen, þingmaður Sjálfstæðisflokksins. Hún bar titilinn „Hefur þú rétt fyrir þér? Svarið er já“. Ég þekkti ekki til höfundarins en þótti titillinn lofa góðu, þarna yrði gert grín að svona forsendulausri fullvissu, þessu tregðulögmáli sem býr auðvitað í okkur öllum, að vilja ekki láta staðreyndir hagga við sannfæringu sinni eða fordómum. En nei, við lestur kom í ljós að þessi fyrirsögn var ekki hugsuð sem satíra.
Jón Pétur þessi skrifar: „Rannsóknir geta sýnt að lítill eða enginn munur sé á ofbeldi eða skemmdarverkum milli hópa ungmenna, til dæmis með tilliti til uppruna. Samhliða upplifa margir að ákveðnir hópar tengist slíkri andfélagslegri hegðun mun oftar en aðrir. Hvorugt þarf að vera rangt.“ Þingmaðurinn útskýrir að innan félagsvísinda séu gögn leiðrétt fyrir öðrum stærðum en þeim sem mæla skal. Sem er auðvitað rétt, það er vísindaleg aðferð. Hann skrifar að uppplifun fólks endurspegli hins vegar „raunveruleg atvik í tilteknum rýmum og aðstæðum.“ Það er klárlega líka rétt. Upplifun fólks endurspeglar raunveruleg atvik. Í tilteknum rýmum. Og aðstæðum. Vísindarannsóknir og upplifun einstaklinga eru „ólík sjónarhorn á sama veruleika,“ segir hann svo. Sannarlega. Engu að andmæla hér.
Þá kemur loks að kjarna málsins: „Slíkt misræmi getur eðlilega kallað fram reiði, pirring og vantraust. Þau viðbrögð eru ekki órökrétt, heldur afleiðing þess að reynsla og upplifun fólks fær ekki viðurkenningu í opinberri umræðu.“
Til að draga þetta saman, og umorða það þó varla að neinu ráði: Þegar vandaðar rannsóknir leiða eitthvað annað í ljós en þú hefðir gert ráð fyrir, til dæmis um afbrotatíðni meðal fólks af tilteknum uppruna, þá er eðlilegt að þú bregðist við með reiði, ekki síst ef fjölmiðlar taka meira mark á slíkum rannsóknum en á þér. Því þú ert, ef marka má þingmanninn, ekki vitiborinn maður heldur taugahrúga, ekkert nema tilfinningarnar og testósterónið.
„Að lækka væntingar til ákveðinna hópa er ekki mannúð, það er vanræksla,“ skrifar loks þingmaðurinn. Sem er jafn rétt og banalt og flestar setningarnar sem hann dúðar hin furðulegu skilaboð sín í. Krefjum alla, jafnvel þingmenn Sjálfstæðisflokksins, um að gera betur en grafa undan sameiginlegu viti okkar með þvættingi. Fordómar eru ekki þekking. Hlutverk fjölmiðla er ekki að gera því sem þú hefur á tilfinningunni jafn hátt undir höfði og niðurstöðum vísindarannsókna. Og reiði er kjánalegt viðbragð við upplýsingum.
Þessar tvær greinar, besta og versta grein ársins, fjalla augljóslega ekki um sama viðfangsefnið. Fjárfestingar lífeyrissjóða í hergagnaframleiðslu eru ekki sama viðfangsefni og fordómar í garð innflytjenda. Þó hverfast þær um sama bálið.