Hin 2400 ára gamla Samdrykkja Platós 1 er nú orðin að pólitísku bitbeini í Bandaríkjunum. Í Texas-fylki hefur háskólaprófessor verið meinað að halda fyrirlestra um Plató vegna nýrra viðmiða háskóla hans um viðfangsefnin kyngervi og kynþætti.
Það fyrsta sem ég sá um málið var í frétt af tilkynningu PEN-samtakanna í Bandaríkjunum, sem mótmæla því að Plató sé ritskoðaður með þessum hætti.
New York Times gerir nánar grein fyrir ágreiningnum. Heimspekiprófessorinn heitir Martin Peterson. Háskólinn er Texas A&M University. Og nú í byrjun nýs árs, síðastliðinn þriðjudag, barst Peterson krafa frá deildarstjóra heimspekideildar um að sleppa ákveðnum köflum úr verkum Plató úr kennslu sinni.
Hin nýju, opinberu viðmið háskólans sem krafan byggir á eru viðbragð stjórnenda hans við ásökunum repúblíkanskra embættismanna í fylkinu um að háskólar innræti nemendum frjálslyndar hugmyndir. Þegar í september rak sami háskóli lausráðinn kennara eftir að nemandi birti myndband úr fyrirlestri þar sem fengist var við muninn á líffræðilegu kyni, kyngervi og kyntjáningu. „Ég er ekki viss um að það sé löglegt að kenna þetta vegna þess að samkvæmt forsetanum okkar eru aðeins til tvö kyn,“ sagði nemandinn við kennarann. „Hann sagði að hann myndi frysta fjárveitingar til stofnana sem miðla kyngervishugmyndafræði. Og þetta gengur ekki aðeins gegn sjálfum mér heldur líka trúarsannfæringu fjölda fólks, svo ég ætla ekki að taka þátt í þessu, þar sem þetta er ekki löglegt.“ Sagði nemandinn. Við kennarann. Sem var svo rekinn.
Vice chancellor – er það vararektor? Dr. James R. Hallmark heitir maður sem gegnir slíkri stöðu innan háskólans og svaraði spurningum NYT af því tilefni. „Þetta takmarkar ekki akademískt frelsi,“ sagði hann, „heldur styrkir jafnvægi á milli akademísks frelsis og akademískrar ábyrgðar.“ Sem er ekki einu sinni akademískt þvaður heldur búrókratískt, orðum beitt sem þoku.
En það var í september. Nýtt ár, ný önn, og nú er komið að Plató. Kúrsinn sem nú skal breytt heitir Philosophy 111 og fjallar um siðferðileg álitamál samtímans, Contemporary Moral Issues. Það sem gerðist nú á þriðjudag, samkvæmt NYT, var að yfirmaður heimspekideildar skólans bauð prófessornum að breyta kúrsinum þannig að þar yrði hvorki fjallað um kynþætti og kyngervi né lesnir þeir kaflar úr verkum Platós sem þeirri umfjöllun var ætlað að styðjast við. Að öðrum kosti yrði áfanginn færður úr flokki kjarnaáfanga við skólann og ýtt til hliðar sem „ethics and engineering course“ – siðfræði og verkfræði, sem ég geri mér ekki fulla grein fyrir hvernig virkar.
Peterson virðist einkum hafa ætlað að styðjast við kafla úr Samdrykkjunni í þessum forboðna hluta áfangans. Tvær meginhugmyndir sem þar eru settar fram eru tilgreindar í umfjöllun NYT: annars vegar hugmyndin um sálufélagann, að hver manneskja sé aðeins hálf sál og verði ekki heil fyrr en hún finnur og sameinast hinum helmingnum af sér; hins vegar hugmyndin um ólík stig ástar, frá lægri stigum á við líkamlega girnd, til þess æðsta, sem væri aðlögun að guðlegu formi fegurðarinnar og gæskunnar sjálfrar. Svo ég hafi það gróflega eftir.
Skyndilega er prófessorinn kominn í þau spor að þurfa að útskýra að ætlun hans með lestri þessara texta sé „ekki að innræta nemendum hugmyndafræði“, heldur „kenna þeim að byggja upp og meta röksemdir sem oft eru færðar fram í umræðum um siðferðileg álitamál samtímans.“ Eins og búast má við innan heimspekideilda. Í samtali við blaðamann NYT bætti hann við: „Við getum ekki aðeins haft eitt sjónarmið í kennslustofunni. Þá er ekkert til að ræða. Ekkert til að læra. Það er innræting. Það er menntun að hætti Sovétríkjanna.“
Í tilkynningu sem háskólinn gaf út á miðvikudag kemur fram að ýmsar samræður Platós verði áfram kenndar við háskólann. Bara ekki í samhengi við fyrrnefnd viðfangsefni, kynþætti eða kyngervi. Sama dag sagðist Dr. Peterson myndu breyta áfanga sínum, til samræmis við kröfu stjórnenda, fella þessi viðfangsefni burt, og ræða þess í stað við nemendur um tjáningarfrelsi og akademískt frelsi.
| ￪1 | Íslensk rithefð hefur heldur viljað skrifa Platon en Plató. Ó er of skemmtilegur bókstafur til að láta hann svo auðveldlega af hendi. |
|---|