Um daginn lét ég frá mér heldur kald­rana­lega færslu hér um að þegar rætt er um orku­sóun eða orku­nýt­ingu gervi­greindar þurfi auðvitað að bera hana saman við orku­notkun mann­eskju við að leysa sama vanda, svara sömu spurn­ingu, teikna sömu mynd. Kald­rana­lega, segi ég, því um leið og við gerum það erum við að líta á mann­eskjur sem saman­burð­ar­hæf tæki. Og tæki og tól, þeim er fórn­andi þegar önnur finn­ast sem gera sama gagn.

Fyrir­sjá­an­lega hefur nú einn helsti forvíg­is­maður gervi­greind­ar­bylt­ing­ar­innar tekið til svip­aðra orða. Sam Altman lét orðin falla á ráðstefnu í Indlandi síðast­lið­inn föstu­dag en gekk tölu­vert lengra í saman­burð­inum: „Eitt af því sem er alltaf ósann­gjarnt í þessum saman­burði er að fólk talar um þá orku sem þarf til að þjálfa gervi­greind­ar­líkan,“ sagði hann. „En það krefst líka mikillar orku að þjálfa mann­eskju. Það tekur um 20 ár af lífi og allan matinn sem þú borðar yfir þann tíma, áður en þú verður klár. Sann­gjarni saman­burð­ur­inn væri, ef þú spyrð Chat­GPT spurn­ingar, hversu mikillar orku krefst það, þegar líkanið hefur verið þjálfað, að svara þeirri spurn­ingu, á móti mann­eskju, og líklega hefur gervi­greind þegar náð meiri orku­skil­virkni, mælt með þeim hætti.“

Nú segir hann ekki berum orðum: þannig verður hagkvæmt að leysa stóran hluta mann­lífs­ins af hólmi með vélum, mann­fólk má missa sín. En það er eftir sem áður áskor­unin sem við stöndum frammi fyrir. Þessi tækni er hótun um að gera fólk óþarft. Ekki bara verka­fólk, nei, ekki bara almenn­ing, ljóst er að forstjórar geta orðið alfarið óþarfir líka, áður en líður á löngu, vélunum er ætlað að geta tekið góðar ákvarð­anir á þeirra sviði eins og öðrum. Hvað getur það þýtt? Hvert getur það leitt?

Viðfangs­efnið er fárán­legt, hugmyndin brjál­æð­is­leg, við bjugg­umst ekki endi­lega við þessu á okkar æviskeiði. Þess vegna er skilj­an­legt viðbragð að hlæja að henni, vísa henni á bug, benda á alla misbrest­ina í árangri vélanna hingað til. „Ókei, þær slumpa ekki lengur á þrjá til tíu fingur á hverja hönd sem þær teikna og þær vísa ekki jafn oft á falskar heim­ildir og áður en þær verða nú seint jafn áreið­an­legar og ég.“

Þó ekki væri nema sem hugaræf­ing má þó spyrja: hvernig myndi ýktasta útgáfa hinnar mynd­ar­innar líta út? Ef tilraunin heppn­ast – og nógu mikið er lagt að veði um þessar mundir – ef vélarnar leysa á næstu tíu, tutt­ugu, fimm­tíu árum allt það sem við höfum hingað til litið á sem vinnu? Allt frá því að annast þrif og þvott yfir í skrif­stofu­störf, lager­störf, stjórnun fyrir­tækja, ritun frétta, bókmennta, kennslu. Hvað verður þá um mann­lega tilveru?

Við stöndum í raun frammi fyrir spurn­ing­unni um lífið eftir skort­inn, eftir að skort­inum lýkur. Skortur hefur verið fasti mann­legrar tilveru frá upphafi vega, er innbyggður í heim­inn, að minnsta kosti allt frá synda­falli. Að maður­inn skuli strita og svitna fyrir viður­væri sínu. Að tækni geti dregið úr því striti er ekki ný hugmynd. Haft er eftir Lenín að komm­ún­ismi væri „vald sovét­anna plús rafvæð­ing lands­ins“. Og það er ekki lítið sem rafvæð­ing hefur létt okkur lífið, innan eða utan sovéta.

En fyrir­heit gervi­greind­ar­innar gengur lengra, ekki aðeins að draga úr striti, bæði andlegu og líkam­legu, heldur svo gott sem uppræta það. Annast það fyrir okkur. Frá sjón­ar­hóli fram­leiðsl­unnar verðum við þá óþörf. Við verðum ekki lengur stjórn­endur, starfs­fólk og verk­takar heldur öryrkjar.

Hversu vel erum við í stakk búin að mæta þeirri nýju stöðu þannig að hún verði okkur til heilla? Að enda­lok skorts­ins og vinn­unnar verði í reynd góðar fréttir?