Grillaður kjúklingur fæst á nokkrum stöðum á höfuðborgarsvæðinu. Fólk getur haft ýmsar ástæður til að kaupa grillaðan kjúkling, jafnvel samsettar ástæður og marglaga. Ólíkt mörgum öðrum skyndibita er grillaður kjúklingur ekki gjörunnin matvara heldur þvert á móti einföld og lítið unnin matvara. Með vel völdu meðlæti má ætla að hann geti verið nokkuð heilnæmur valkostur fyrir bæði börn og fullorðna, lendi fólk til dæmis í tímahraki undir lok dags og sjái sér þennan leik á hendi, að redda mat frekar en að matreiða hann. Grillaður kjúklingur fæst í nokkrum verslunum Hagkaups. Hann fæst í að minnsta kosti einni verslun Nettó, á Granda. Lengi vel fékkst hann líka í Krónunni á Granda. Einmitt sá eldgrillaði kjúklingur þótti raunar svo góður að á samfélagsmiðlum má finna ljúfsárar endurminningar um hann meðal erlends ferðafólks, ásamt tilraunum með kryddblöndur í leit að uppskriftinni að baki. „Anís, já, þegar þú nefnir það, líklega er anís í blöndunni.“ Ég vil ekki draga vagn þess fyrirtækis sérstaklega, svona er þetta bara, þau sömdu við einhvern framúrskarandi grillmeistara.
Fyrir alls ekki löngu síðan var sú framleiðsla og sala skyndilega færð milli sveitarfélaga, úr verslun á Granda í verslun sama fyrirtækis í Lindum, Kópavogi. Eins og flestar hreyfingar af þessum toga gerðist þetta útskýringalaust, að minnsta kosti gagnvart mér og öðrum neytendum, einu sinni var þetta svona, nú er það orðið hinsegin, deal with it. Og maður dílar við það, stundum ek ég í Lindir, í tímahraki, til að redda kvöldmat frekar en elda hann, sæki kjúklinginn. Stundum.
Síðustu vikur hefur þessi víðfrægi grillaði kjúklingur hins vegar ekki heldur fengist í Lindum, þar sem standa yfir endurbætur á húsnæðinu. Hvers konar endurbætur kemur ekki fram. Snýr kjúklingurinn aftur? Aðspurt hefur starfsfólk verslunarinnar ekki reynst hafa svör við því á reiðum höndum.
Þessi vöntun virðist hafa valdið auknu álagi á aðra söluaðila grillaðra kjúklinga á höfuðborgarsvæðinu. Fyrirsjáanlega, mætti segja, ef verslanir létu hver aðra vita af svona löguðu en líklega gera þær það ekki enda einhvers konar samkeppnisaðilar. Það er að minnsta kosti ekki víst að stjórnendur Hagkaupsverslunarinnar í Skeifunni hafi enn sem komið er frétt af því að enginn grillaður kjúklingur fæst nú í Krónunni í Lindum. Og þannig er mögulegt að það sé þeim hulin ráðgáta, dag eftir dag, viku eftir viku, hvernig á stóraukinni eftirspurn eftir vörunni stendur. Að minnsta kosti virðist eitthvað hafa farið úr skorðum á þessum markaði við brotthvarf Lindakjúklingsins og nýtt jafnvægisástand enn ekki hafa komist á.
Þannig gerðist það fyrir alls ekki löngu síðan, kannski eitthvað á bilinu viku eða tíu dögum, þegar ég kom í Hagkaup í Skeifunni til að grípa þar grillaðan kjúkling og annan varning að þar reyndist enginn kjúklingur fullgrillaður. Fimm kjúklingar stóðu aftur á móti á spjóti og snerust í grillinu, sem er sýnilegt viðskiptavinum. Maður sem ég geri ráð fyrir að ég megi kalla grillmeistara verslunarinnar steig fram úr einhverju innra rými og aðgætti kjúklinginn, kjúklingana fimm, án þess þó að taka þá niður af spjótinu. Áður en hann hvarf aftur þar á bakvið spurði ég hann með handahreyfingum, í bland við hljóð, hversu langt væri að bíða. Líklega sagði hann tíu mínútur. Kannski korter. Að minnsta kosti sá ég í hendi mér að ráðlegt væri að sækja annan varning fyrst, koma síðan aftur og sækja kjúklinginn þegar biðin styttist.
Þegar ég kom aftur að grillinu hafði þar myndast þyrping af fólki. Lítil þvaga, þetta sem gæti verið biðröð en verður það ekki þar til einhver á frumkvæði að þess háttar skipulagi. Ég taldi ekki bara hausana heldur innkaupakörfurnar líka, dró ályktanir um hverjir stæðu þarna saman, hverjir einir, og komst að því að þyrpingin samanstæði af fimm viðskiptavinum. Fimm viðskiptavinir, fimm kjúklingar, og eftir sem áður ákvað ég að koma mér fyrir aftast í þvögunni, sjötti kúnninn. Heima var mín beðið, auðvitað, en mér sýndist ráðlegra að láta á þetta reyna, úr því sem komið var, en að aka til dæmis úr Skeifunni vestur á Granda, upp á von og óvon. Maður veit aldrei. Betra að bíða. Aðrir komu að þessari litlu þvögu, veltu stöðunni fyrir sér, sáu flestir hversu vonlaust þetta var, leituðu að öðrum mat. Við kúnnarnir sex, ásamt fylgdarliði, stóðum sem fastast, og biðum þess sem verða skyldi.
Þar til einn okkar gerði það ekki. Gafst upp. Skýringalaust, karlmaður, einsamall, með innkaupakerru á hjólum, hann steig einfaldlega út úr þyrpingunni og fór. Kannski tóku þau hin ekki eftir því, að minnsta kosti var ekki jafn mikið í húfi hjá neinu þeirra og hjá mér sjálfum. Í bið eftir fimm kjúklingum var ég sjálfur skyndilega, án þess að hafa nokkuð til þess unnið, orðinn númer fimm. Svo lengi sem enginn hinna hyggðist kaupa fleiri en einn grillkjúkling þá virtist ég mega vænta þess að fá sjálfur eitt stykki með mér heim þetta kvöld, seðja þar hungur og næra okkur öll, án þess beinlínis að elda.
Skömmu eftir liðhlaupið steig grillmeistarinn aftur fram og sagði okkur sem eftir stóðum að skipa okkur í röð, og útskýrði að annars gæti hann auðvitað ekki vitað í hvaða röð við hefðum komið. Það gerðist fumlaust. Ég tók mér stöðu aftast í röðinni og aðrir virtust virða leikreglurnar á sama hátt, úr varð engin þræta heldur sátt og gagnkvæm viðurkenning hvers á stöðu annars við grillið. Grillmeistarinn tók kjúklingana af spjótinu, alla fimm, setti þá í þartilgerða poka og rétti jafnóðum: fyrsti kúnninn tók einn og labbaði burt, annar tók einn og gerði það sama, þriðji tók einn, fjórði tók einn og fimmta og síðasta kjúklinginn fékk ég sjálfur, nýgrillaðan og ilmandi.
Laus úr þessari óvæntu prísund hraðaði ég mér að innkaupakassanum, greiddi fyrir vörurnar, raðaði í poka og hélt heim. Það var kominn matur. Hann var bara fínn.
Mögulega hef ég ekki áður reynt á þolinmæði lesenda á þessu bloggi eins og ég geri nú. Ég vil að þið vitið að ég geri mér grein fyrir því. Ég skil að öllum þessum orðum er ekki eyðandi í grillaðan kjúkling, ég ætti ekki að sitja hér og setja þau saman, þaðan af síður get ég ætlast til að þú sitjir þarna og takir við þeim í sömu röð. Kannski setningu, efnisgrein, en ekki þessu magni. En bíddu bara.
Nú viku, tíu dögum síðar, þegar kom að kvöldmat, þá vorum við úti, vorum á ferð í bíl, höfðum séð fyrir okkur að líta í IKEA og borða þá jafnvel þar. Það hefði þá verið í fyrsta sinn sem við gerðum það öll þrjú. Hefði verið en barnið reyndist ekki hafa áhuga á löngum bílferðum. Við staðnæmdumst á miðri leið, sáum ekki ástæðu til að ríghalda í áform sem áttu að vera kærulaus og fela í sér hvíld, við myndum leysa málið öðruvísi. Og ákváðum að fara í Hagkaup í Skeifunni. Sækja grillaðan kjúkling. Komið nógu langt síðan síðast. Hafa hann með heim.
Við fórum í búðina öll þrjú. Við komum að grillinu. Það var upp úr fimm. Aftur var enginn kjúklingur í borðinu. Tveir hálfir frá því um hádegisbil litu ekki nógu girnilega út. Á grillinu sjálfu stóðu þó fimm spjót og snerust við logana, sex kjúklingar á hverju spjóti, þrjátíu kjúklingar alls, efstu spjótin þegar meira bronsuð en gyllt, ekki fjarri því að vera tilbúin. Við ákváðum að sækja aðrar vörur í kerruna fyrst, koma svo aftur og sækja nýgrillaðan kjúkling. Barnið sat í innkaupakerrunni og mamma hennar stýrði, einhvers staðar í grennd við barnavarninginn, bleiur og skvísur, þegar rifjaðist upp fyrir mér hvernig fór þarna síðast, þyrpingin og biðin og röðin, og þó að nú væru þarna fleiri kjúklingar, í það heila, þá væri auðvitað óvíst hvenær þeir yrðu allir tilbúnir, hugsanlega gæfist ekki nema eitt spjót í einu og hver veit hversu margir yrðu þá komnir að bíða. Við urðum ásátt um að ég sneri aftur að grillinu og tæki mér stöðu þar á meðan þær mæðgur tíndu til allt hitt sem okkur vantaði.
Þegar þær sneru aftur stóð ég í röð sem í þetta sinn hafði myndast af sjálfu sér. Kannski voru aðrir viðskiptavinir í hópnum orðnir vanir þessu ástandi og vissu hvernig rétt væri að bera sig að. Kannski var útlendingur í hópnum sem hafði tekið af skarið og komið þessu skipulagi á. Í öllu falli var röð og ég stóð í henni, aftur sjötti kúnninn, fimm á undan mér, en fyrst nú voru sex kjúklingar á hverju spjóti sá ég fyrir mér að biðin yrði ekki of löng. Við hlógum saman, þegar þær birtust, ypptum öxlum, best að láta sig bara hafa það. Mæðgurnar hurfu aftur, fóru að skoða bækur, ég stóð sem fastast. Nú með innkaupakerruna. Kannski liðu tíu mínútur, kannski korter. Þá birtist grillmeistarinn. Sá sami og síðast. Nú með hitamæli. Hann dró fram tein á hitamælinum, eins og loftnet á gamalli talstöð, og stakk í holdið, hvern kjúklinginn á fætur öðrum, fyrst á efsta spjótinu, síðan því næsta og þarnæsta. Rétti loks upp tíu fingur og sagði að þetta yrðu um fimmtán mínútur enn. Hversu langt? hváði ég, en hann svaraði ekki heldur hvarf. Fimmtán mínútur, sagði hann, svaraði konan fyrir framan mig, held ég, bætti hún við, nema hann hafi sagt fimm eða tíu en ég held ekki. Tíu fingur, fimmtán mínútur.
Mæðgurnar sneru aftur. Ég greindi þeim frá stöðunni. Best að gera? Úr þessu? Bíða bara. Er það ekki? Við myndum ekki finna aðra góða lausn á minna en fimmtán mínútum. Skynsöm niðurstaða. Barnið og mamman fóru í eltingaleik um búðina. Ég stóð. Maðurinn fyrir aftan mig hóf fundahöld í símanum sínum. „Það sem þeir átta sig ekki á,“ sagði hann, „er að ef þetta er skipunarbréf þá þarf að kaupa það, það er ekki eins og hver annar ríkisstarfsmaður, ef það er skipunarbréf til tiltekins tíma, það getur verið fokdýrt,“ eitthvað í þá veru. Og það sem þeir átta sig ekki heldur á, kom síðar í ljós, er að það er milljarður, að minnsta kosti, sem má tryggja að nýtist í reynd menntaskólanemunum en fari ekki bara í súginn ef þeir gera eitthvað eitt í staðinn fyrir eitthvað annað. Þetta virtist áhugaverður fundur og stytti mér stundir á meðan ég beið. Röðin á bakvið mig lengdist. Fimmtán manns? Mögulega. Korter? Líklega. Loks birtist grillmeistarinn á ný. Dró aftur fram hitamælinn, stakk teininum í kjötið, dró hann út, kannaði kjúkling eftir kjúkling. Og ákvað að þriðja spjótið væri tilbúið. Ekki það efsta og ekki það næstefsta heldur það þriðja. Leysti það af grillinu, lét kjúklingana renna í þartilgert ílát, færði þá loks í poka og tók að afhenda þá. Einn kúnni, annar kúnni, þriðji kúnni, hver og einn tók aðeins einn kjúkling og ég, sjötti kúnninn, fékk loks minn, þann síðasta af spjótinu. Ég gekk burt sigri hrósandi með þennan steikta fugl, hringdi í konuna mína, hvar eruð þið? Fann þær í ferska grænmetinu. Er hann ekki svolítið ljós, þessi? spurði hún um fuglinn. Ég treysti ferlinu, sagði ég, manninum með hitamælinn, hann var með þetta á hreinu. Fórum á kassann, út í bíl, klukkan var orðin yfir sex, höfðum við verið þarna inni í klukkustund? Þrjú korter? Hvað stóð ég lengi? Hlógum aftur, haha, það er allavega búið, hér erum við og höfum það ágætt, hvað sem tautar og raular.
Heim, taka af borðum, setja í uppþvottavél, leggja á borð, skera meðlæti og skera kjúklinginn, skera loksins þennan langþráða kjúkling til að bera hann fram í bitum að hætti hússins, læri, vængi, bringur. Undir fyrra lærinu reyndist kjötið svolítið glært. Undir því næsta líka. Þegar kom að vængnum var ekki um að villast, innvið beinið og í kringum það var æpandi rauður vökvi, ferskt blóð, alfarið óeldað. Þetta sem enginn vill í kjúklingi. Því salmonella. Ég tók mynd, hver veit, kannski nenni ég að senda búðinni hana, láta vita af þessu, ég yrði þá að gera það í styttra máli en hér. Hellti loks kjúklingnum í ruslið, setti frosið falafel í ofninn.
Eftir sem áður var þetta afbragðs dagur.
Um daginn bar ég saman orkunýtingu fólks og véla við þá iðju, til dæmis, að teikna mynd. Samanburðurinn hefur haldið áfram að leita á mig, hann er ekki einfaldur. Með stórum fyrirvara um ýmiss konar sveiflur, muninn á svefni og vöku, muninn á þrekraunum og hvíld, muninn á stórum líkömum og litlum, þá má víst fullyrða að meðalmanneskja neyti heilt yfir afls sem jafngildir um 120 vöttum eða álíka og meðalfartölva. Að keyra heila manneskju á svipuðu afli og fartölvu hlýtur að teljast góð nýting og margt sem verkfræðin á enn ólært af lífinu. Eftir sem áður eru vélarnar sparneytnari við alla þá tilteknu iðju sem þær hafa náð tökum á, jafnvel þó að ekki sé litið til annarrar orkunotkunar okkar hinna en fæðu. Manneskjur þurfa að bisa svo margt annað á meðan, draga andann, kvíða morgundeginum, vélarnar ekki.
Eins og gamalt máltæki segir: Fullsteiktir fuglar hafa engu að kvíða. (Á Austurlandi er lengri útgáfan sögð algengari: Aðeins fullsteiktir fuglar hafa engu að kvíða.)