Ég heyri útundan mér, frá forriturum, að þá svimi um þessar mundir við störf og þurfi að hverfa frá, standa upp úr stólunum sínum og snúa sér eitthvert annað, helst svo dögum skiptir, ef ekki varanlega. Uppfærð gervigreindarlíkön sem komu út á síðustu vikum, í upphafi þessa árs, eru að sögn orðin svo hæf og pípulagnirnar sem notaðar eru til að beisla þau svo skilvirkar, að tíminn frá hugmynd að tilbúinni vöru hefur skroppið saman úr vikum og mánuðum í daga, jafnvel klukkustundir. Sem þýðir að þegar þetta sama fagfólk hverfur frá til að ná áttum og sest við aftur er einhver annar búinn að hrinda sömu hugmynd í framkvæmd og skila vörunni. Þetta hljómar eins og gullæði, nema í sömu mund veit einmitt þetta sama fagfólk að með hverju unnu handverki heldur það áfram að festa í sessi sitt eigið atvinnuleysi, rétt handan við hornið.
Á sama tíma, frá áramótum, hefur hugbúnaðargeirinn hrunið á hlutabréfamörkuðum, og er enn í frjálsu falli. Orsökin er sú sama og veldur svima forritaranna, vélin sem er að leysa þá af hólmi. Nei, ekki alla og ekki í öllu en í einni sviphendingu er starfið að gjörbreytast. Kannski á sambærilegan hátt og þegar þingritarar Alþingis urðu að prófarkalesurum fyrir vélina sem síðustu ár hefur skrifað upp allar ræður þingmanna. Kannski. Það þarf víst ekki jafn marka prófarkalesara nú og þurfti þingritara áður. En þingritarar á Alþingi voru þó aldrei svo veigamikill hluti hagkerfisins að nokkur ótti gripi um sig á mörkuðum þegar það gerðist. Reyndar spurðist varla til þess í fréttum.
Forritararnir sem svimar svona líta svo á að þeir séu kanarífuglinn í kolanámunni, sama þróun sé framundan á flestum öðrum sviðum mannlífsins.
Sjálfur finn ég svima þegar ég dunda mér við að færa þetta í orð á kvöldin. Og þó ligg ég bara hér með kaffibolla við hliðina á mér, langt utan sviðsins, en með mikinn áhuga á að mannleg tilvera verði mannleg enn um sinn. Ég veit ekki hvaða forsenda mannlegrar tilveru er brýnni en sú að eiga orð um heiminn sem við lifum í, og helst þá hluta hans sem hafa mest áhrif á okkur. En allt þetta svið hleypur undan okkur, hrekkur undan orðunum, óðar en við finnum nothæfa íslenska þýðingu á orðinu agent taka multi-agentic swarms að flögra yfir hausamótunum á okkur. Einhver sagði erindreki. Það mætti stytta í dreka að hætti Jóns Odds og Jóns Bjarna. Drekar sveima, drekasveimarnir koma.
Í hinum enskumælandi heimi ræða nú ábyrgir háskólaborgarar um siðrænar hliðar skemmdarverka. Ég veit ekki hvort enn er hægt að tala um meirihlutaálit en að minnsta kosti einhverjir úr þeim hópi segja ekki aðeins siðferðilega verjandi heldur stappi það nærri siðferðilegri skyldu að valda skemmdum á gagnaverum, svo fremi sem skemmdarverkin eru nógu hnitmiðuð til að hægja í reynd á þróuninni. Það myndi að minnsta kosti létta undir nýyrðasmíðinni. Og hjálpa til með svimann, kannski.
Nei, þarna fór ég fram úr mér. Það var ekki ábyrgur háskólaborgari heldur rússnesk-kanadískur upphafsmaður árangursríkrar rafmyntar. Og hann var ekki að tala um skemmdarverk heldur popúlisma, það væri kannski ágætt að efla almenna andúð á gagnaverunum, skrifaði hann, það gæti leitt til löggjafar, kannski, um hömlur á fjölgun þeirra, og þannig hægt á þróun gervigreindar. Hagsmuni eða hugmyndalegar forsendur fyrir andúð rafmyntafólks á gervigreindarfólki þekki ég ekki vel en þau eru semsagt ekki nauðsynlega í sama liði.
Vitvélin Claude Code frá Anthropic er meistari sviðsins um þessar mundir. Það er hún, með öðrum orðum, sem helst lætur forritara svima. Bandaríska stríðsmálaráðuneytið hefur nú kallað forstjóra þess fyrirtækis á teppið, til að knýja fram nýjan samning við það. Í þeim 200 milljón dala samningi sem fyrirtækið hefur þegar gert við Pentagon setti fyrirtækið ákveðin takmörk við notkun gervigreindarinnar: að henni megi ekki beita til fjöldanjósna um bandarískan almenning (önnur áskorun í þýðingu, hundgömul: hvað er mass surveillance á íslensku?) og henni megi ekki beita til að hleypa af vopnum án mannlegrar milligöngu. Þetta þykja Hegseth, Trump og félögum nú of ströng skilyrði og vilja nýta gervigreind til hömlulausari njósna, annars vegar, og til að drepa fólk án þess að mannshöndin komi þar nærri, hins vegar. Stjórnvöld hafa þegar náð samkomulagi við Elon Musk um slíka beitingu á vitvélum fyrirtækis hans, xAI, og eru sögð nálægt því að ljúka slíkum samningi við Google. Anthropic segir aftur á móti, enn sem komið er, nei.
Um allt það má lesa víða, til að mynda í New York Times.
Ég nota orðið forritari hér að ofan af mikilli ónákvæmni – fagfólk í hugbúnaðargerð gerir fínni greinarmun á milli sérsviða sinna og hlutverka. En við ættum að vera góð við forritarana í lífum okkur um þessar mundir. Og ef þeim gefst tími til að spjalla yfir kaffibolla ættum við líka að leggja við hlustir, þau hafa æði forvitnilega sögu að segja.