Ég hef verið að kynn­ast Claude Code, vitvél sem er sérsniðin til að forrita eftir pöntun. Þetta er undra­tæki og líklega er það á þessu sviði sem fyrst verður vart við efna­hags­legar umhleyp­ingar vegna gervi­greindar. Sjálfur kann ég ekki forrit­un­ar­málið swift sem notað er til hönn­unar á hugbún­aði fyrir tölvur og síma frá Apple. Þess utan kann ég ekkert að forrita yfir­leitt, hef í mesta lagi sett saman einfalda vefi hingað til. En nú aftrar það mér ekki frá því, virð­ist vera, að búa til nothæft app ef það hvarflar að mér ….

Ég er auðvitað ekki í rekstri á þessu sviði, þannig að ég borga ekki 200 doll­ara áskrift fyrir fullan aðgang heldur keypti eina 20 doll­ara hobbí­á­skrift þennan mánuð­inn. Sá aðgangur spæn­ist fljótt upp, þegar ég læt tækið snur­fusa og laga til: þetta pop-up hér mætti vera snyrti­legra, getum við ekki gert það svona? Jú, frábær hugmynd, segir tækið, þá þarf ég að breyta þessu og þessu og þessu, á ég að gera það núna? Já, láttu bara vaða, segi ég, tækið byrjar, rekst síðan á vegg og segir: þú ert kominn að mörkum þess­arar áskriftar, getur haldið áfram eftir sex daga. Sex daga verk­fall. Engin samn­inga­nefnd. Ég sinni þá öðru á meðan.

Meðal þess sem er áber­andi í umræð­unni um gervi­greind eru áhyggjur af orku­notkun þess­ara véla. Millj­arða­mær­ingur vill leysa orku­þörf­ina með því að reisa gagna­ver á spor­baug um jörðu, aðeins óhindrað sólarafl í geimnum sé nóg til að knýja þessa bylt­ingu. Í milli­tíð­inni reisa stór­fyr­ir­tækin sín eigin orku­ver á jörðu, sín eigin kjarn­orku­ver jafn­vel. Sagt er að hver fyrir­spurn til Chat­GPT útheimti tífalda orku á við þá sem hefð­bundin Google-leit kostar, og hver fram­leiðsla myndar marg­falt meira en það, um 0,3 kílókaloríur.

Á móti má spyrja: hversu mikla orku myndi það útheimta að láta mann­eskju teikna sambæri­lega mynd? Mælt er með að hver mann­eskja neyti um 2.500 kílókal­oría á dag. Það er um 100 kílókal­oríur á klukku­stund yfir sólar­hring­inn. Að teikna fram­bæri­lega mynd má ætla að taki færan teikn­ara að lágmarki korter. Líklega meira – og endur­reisn­ar­mál­verk tækju daga, vikur, mánuði – en förum frekar varlegar í þessu mati en hitt. Fjórð­ungur úr klukku­stund, það eru um 25 kílókal­oríur – slumpað – eða næstum hund­rað­falt meira en vélin neytir. Og það er aðeins til að halda teikn­ar­anum á lífi á meðan á vinn­unni stendur, þá er ótal­inn efni­við­ur­inn, papp­ír­inn, máln­ingin, ferða­lag á vinnu­stað­inn og svo framvegis.

En einmitt þessi kald­rana­legi saman­burður kemur upp um stóru krís­una framundan: að bera saman kostn­að­inn af notkun vélar, annars vegar, og kostn­að­inn af því að mann­eskja sé til, hins vegar. Hvað á teikn­ar­inn að gera á meðan hund­rað­falt spar­neytn­ari vél dælir út myndum í hans stað? Sama má spyrja um forrit­ar­ann, síðan um rithöf­und­inn, um mill­i­stjórn­and­ann og svo fram­vegis. Mann­eskj­urnar hætta ekki að vera til, þó að iðja þeirra öll telj­ist skyndi­lega „leystur vandi“.

Sem hún er auðvitað ekki, enn sem komið er. Mynd­irnar eru fyrir­sjá­an­legar, andlausar, drasl, allur texti bland­inn sömu leið­inda­til­þrif­unum og svo fram­vegis. En mögu­leik­inn starir framan í okkur. Að öll vinna verði á þess­ari öld, ef ekki allra næstu árum, leystur vandi. Fram­leiðsla, þjón­usta og jafn­vel stjórnun verði hverf­andi stærðir í mann­legri tilveru. Og þá stöndum við frammi fyrir áskorun sem er þessi: ber okkur gæfa til að standa saman um grund­vall­ar­hugsun og kerfi til að millj­arðar manna njóti góðs af því um ókomna tíð? Eða verður efna­hags­lega óþarft fólk, það er vald­laust fólk, látið éta það sem úti frýs, svo við tekur harð­ari stétt­skipt­ing en nokkru sinni, allt að fjöldadauða?

Milli þess­ara tveggja póla er áreið­an­lega líka rétt að spyrja: Hver er þriðji valkost­ur­inn? Hver er leið­in­legi, skandi­nav­íski, sósí­al­demó­kra­tíski milli­veg­ur­inn hér?