Hér kemur frétt sem þegar er orðin gömul í sögu gervi­greindar og þess alls, enda birt­ist hún fyrst í lok febrúar. Það hefur þó tekið hana svolít­inn tíma að sækja í sig vind og líklegt að á næstu dögum fari hún yfir þau athygl­is­mörk að rata í fréttir íslenskra miðla. Fréttin er þessi: rann­sókn­ar­stofu tæknifyr­ir­tækis tókst að láta 200 þúsund mennskar heila­frumur í kassa spila tölvu­leik­inn Doom.

Doom er tölvu­leikur frá árinu 1993 sem margir gætu haldið að allir þekki en veltur þó áreið­an­lega á aldri og fleiri breytum: hann var á meðal fyrstu „first person shooter“-leikjanna, það er tölvu­leikja þar sem spil­ar­inn er í hlut­verki vopn­aðs manns sem gengur um rými og skýtur óvini, í þessu tilfelli djöfla og fram­liðna úr helvíti.

Sama fyrir­tæki, Cortical Labs, tilkynnti árið 2022 að þeim hefði tekist að láta heila­frumu­kass­ann sinn spila einn allra fyrsta tölvu­leik heims, Pong, þar sem tveir ferkant­aðir tenn­is­spaðar kasta á milli sín ferkönt­uðum bolta. Í hressi­legu kynn­ing­ar­mynd­bandi hins nýja áfanga kemur fram að þeirri frétt hafi fjöldi netverja svarað með áskorun: en geta þær spilað Doom?

Og nú er svarið já. 200.000 heila­frumur í kassa geta spilað Doom. Hvernig þá? Burt­séð frá öllu öðru eru í full­þrosk­uðum manns­heila um 80 millj­arðar tauga­fruma. Vesal­ing­ur­inn í kass­anum er því aðeins 0,00025% af manns­heila. Varla dugir það til að vinna úr öllu sjón­ræna áreit­inu á skjánum, finna takk­ana á lykla­borð­inu og svo fram­vegis? Nei. Heila­frum­urnar 200 þúsund eru vara sem fyrir­tækið selur undir heit­inu CL1: „The world’s first code deploya­ble biological compu­ter“ – fyrsta lífræna tölva heims sem forrita má með kóða.

„Raun­veru­legar tauga­frumur eru rækt­aðar í nærr­ing­ar­ríkri lausn sem veitir þeim allt sem þarf til að halda þeim heil­brigðum. Þær vaxa eftir sílí­kon-flögu, sem sendir og tekur á móti rafboðum frá taugastrúkt­úrnum,“ segir á kynn­ing­ar­síðu lífrænu tölv­unnar, í laus­legri þýðingu.

Ennfremur:

„Við vekjum þessar tauga­frumur til lífs­ins og innlimum þær í stýri­kerfið biOS með bölndu af hörðu síli­koni og mjúkum vef. Þú getur tengst þessum tauga­frumum beint. Sendu kóða beint í raun­veru­legar tauga­frumur og leystu erfið­ustu áskor­anir samtímans.“

Og svo:

„Tauga­fruman er sjálf-forrit­andi, óend­an­lega sveigj­an­leg og niður­staða fjög­urra millj­arða ára þróunar. Það sem staf­ræn gervi­greind­ar­líkön verja gríð­ar­legum auðlindum í að reyna að líkja eftir, er upphafs­reitur okkar.“

Til að fá þessar heila­frumur á priki til að spila Doom þarf að þýða það sem gerist í leiknum og myndi birt­ast mennskum notanda á skjá í rafboð sem tauga­frum­urnar taka svo að túlka, með þjálfun, eftir því hvaða viðbragð þeim er umbunað fyrir og hvaða viðbragð þeim er refsað fyrir. Svo að segja. Ef ég skil þetta rétt. Og hægt og bítandi lærist þeim að láta frá sér boð um að stíga áfram, stíga til hægri, stíga til vinstri, hleypa af byss­unni, eftir því hvað er fyrir framan þær, eða væri fyrir framan þær ef þær gætu séð það. Rafboðin birt­ast þeim auðvitað ekki sem leikur, heldur veröldin sem umlykur þær. Að því leyti sem nokkuð birt­ist þeim sem eitt eða neitt, 200 þúsund heila­frumur er ekki mikið, þrátt fyrir allt, og alls óvíst að þær hafi nokkuð í ætt við heims­mynd upp úr krafsinu.

Þrátt fyrir þá biluðu tíma sem við lifum eru ef til vill ekki margar fréttir sem hafa á sér jafn margar forvitni­legar hliðar. For lack of a better lýsing­ar­orð. Skugga­legar, skelfi­legar, galnar? Nýstár­legar, spenn­andi, fram­sæknar? Ein hlið: hvaðan komu klón­uðu heila­frum­urnar? Hverjum tilheyrði sú fyrsta? Auðvitað á það engu máli að skipta, en viðkom­andi gæti þó þótt það koma sér við.

Önnur hlið: Doom. Það má sann­ar­lega hafa til marks um hvers konar vinnu svona vél gæti innt af hendi, að eitt fyrstu verk­anna sem hún leysir skuli vera að spila skot­leik. Læra að skjóta óvininn.

Þriðja hliðin, af mögu­lega ótal, er þó sú sem birt­ist mér sem kjarni máls­ins: vinna. Þessum lífvélum er ætlað að vinna vinnu. Hvers konar vinnu? Sams konar vinnu og annarri gervi­greind, þá sem til þessa hefur verið bundin mann­legri getu, mann­legum vits­munum. Þó að enn hafi einmitt þessi útfærsla ekki fundið praktískt nota­gildi er þess áreið­an­lega skammt að bíða. Nú þegar býður hún hins vegar skörp­ustu og ógeð­felld­ustu mynd­ina af kostum gervi­greindar frá sjón­ar­hóli kapítals.

Til að koma auga á það þurfum við ekki mikið af Marx en við þurfum líklega smá Marx, til að eiga orð yfir það þegar auðvald­inu tekst að einangra vinnu­aflið frá mann­eskj­unni, halda vinnu­afl­inu gang­andi, jafn­vel heilum skrif­stofu­starfs­manni, svo að segja, án þess að sitja uppi með heila mann­eskju um leið, sem gerir launakröfur, vill lifa utan vinnu, eiga frítíma, njóta rétt­inda, verður það þreytt, veikt, deyr, og svo fram­vegis. Vand­inn er ekki leystur fyrir fullt og allt en nú glittir í lausn: usb-tengdar heila­frumur á priki. Með snertiskjá.

Hvert heila­frumuknippi endist í um sex mánuði, segir fyrir­tækið. Enn sem komið er. En það býður líka upp á lausnir fyrir þá sem hentar ef til vill ekki að kaupa sitt eigið box: Cortical Cloud. Þá hýsir fyrir­tækið heila­frum­urnar fyrir þig en þú getur komist í samband við þær og forritað þær hvaðan sem er, gegnum tölvu eða síma, og þarft vænt­an­lega ekki að hafa áhyggjur af endur­nýjun frumanna frekar en af endur­nýjun harðra diska á hefð­bundnu tölvuskýi.