Í morgun rak ég augun í mynd, gerða af gervi­greind, af fólki með stjörnur í augunum, aragrúa af fólki á leik­velli, mænandi með stjörnur í augunum upp á svið á forseta Banda­ríkj­anna, hyll­andi hann. Þetta var einhvers konar skop­mynd. Og hún var sett í þetta samhengi, að minnsta kosti, sviðið sjálft sást ekki, forset­inn var utan myndar. Og þá sló það mig eins og til að ljúka við mynd­ina, fylla í eyðuna, að þetta sem stæði á svið­inu væri kannski bara kúkur. Kúkur við ræðu­púlt, kúkur við hljóð­nema. Um leið áttaði ég mig á að ég væri ekki höfundur þeirrar hugmyndar, ég hefði séð hana einhvers staðar áður.

Önnur gervi­greind hjálp­aði mér að finna text­ann, tilvitn­un­ina: í bókinni The Fragile Absolute: Or, Why is the Christian Legacy Worth Fight­ing For? sem kom út um alda­mót, líkti heim­spek­ing­ur­inn Slavoj Žižek hyll­ingu leið­tog­ans í komm­ún­ista­ríkjum, t.d. Norður-Kóreu, við það neyð­ar­úr­ræði nútíma­listar að setja kúk, hvort sem er bókstaf­lega eða svo að segja, á stað­inn sem áður var ætlaður hinu fagra.

„Vand­inn er að í dag, andspænis hinni tvöföldu hreyf­ingu ágengrar mark­aðsvæð­ingar fagur­fræð­innar og fegr­unar sölu­varn­ings, er „fagur“ (eða fagur­fræði­lega gleðj­andi) hlutur sífellt minna fær um að viðhalda „Tómi Hlut­ar­ins“ – og þannig verður, þó að það hljómi mótsagna­kennt, eina leiðin til að viðhalda hinum (Helga) Stað að fylla upp í hann með rusli, með úrgangs­við­bjóði. Með öðrum orðum eru það þeir lista­menn dags­ins í dag sem sýna úrgang sem list sem, fjarri því að grafa undan rökvísi göfg­un­ar­innar, leggja sig í örvænt­ingu fram um að bjarga henni.“¹

Fjöldi þeirra lista­manna sem hafa bókstaf­lega sýnt kúk er tölu­verður en með þekkt­ustu verkum sem eiga þetta sameig­in­legt er verk Piero Manzoni frá árinu 1961, þar sem hann sýndi 90 niðursuðu­dósir, allar merktar „Merda d’Art­i­sta“ eða skítur listamanns.

---

Zizek fer að venju víða, dregur til sögunnar sovéska listrýna og upphafn­ingu prins­ess­unnar í ridd­ara­sögum, sem þar er ávörpuð sem abstrakt megin­hug­mynd, þannig að – og hér vitnar hann í Lacan „öll skáldin virð­ast vera að ávarpa sömu persón­una … Á þessu ljóð­ræna sviði er kven­við­fangið tæmt af öllu inni­haldi.“ Zizek bætir við:

„Lafðin einkenn­ist aldrei af neinum hennar eigin, tilteknu dyggðum eða einu sinni af færni. Ef henni er lýst sem viturri, þá er það aðeins vegna þess að hún er hold­tekn­ing ólík­am­legrar visku eða vegna þess að hún er full­trúi þeirrar getu frekar en að hún beiti henni. Í þeim prófraunum sem hún leggur fyrir þjón sinn er hún þvert á móti jafn handa­hófs­kennd og hugs­ast má.“

„Er því ekki eins farið með stalín­íska leið­tog­ann?“ spyr hann svo:

„Þegar stalín­íski leið­tog­inn er sagður „háleitur“ ber að taka því bókstaf­lega, í ströngum lacan­ískum skiln­ingi: hin vegsam­aða viska hans, örlæti, hlýja og svo fram­vegis eru hreinar birt­ing­ar­myndir sem líkamn­ast í leið­tog­anum sem við getum „aðeins lýst sem ógnvæn­legum, ómennskum félaga“ – ekki tákn­rænum vald­hafa sem lýtur lögunum heldur duttl­unga­fullum hlut sem er „í þeim prófraunum sem hann leggur fyrir þjóna sína eins handa­hófs­kenndur og verða má.““

Og samsvarar þá ekki, spyr hann loks, sú iðja að upphefja lágkúru­lega rudd­ann, „setja hann í sess hugmynd­ar­innar um hið Fagra … strangt til tekið módern­ískri upphafn­ingu „ljótra“ hvers­dags­legra úrgangs­hluta, sem settir eru á stall sem listaverk?“

Árið 2000 var póli­tíska samsvörun við þessa rökvísi nútíma­listar helst að finna í Norður-Kóreu. Í dag þurfum við ekki að seil­ast svo langt, hún blasir við okkur í leið­toga hins frjálsa heims. En ef lista­menn á við Manzoni voru einhvers konar hetjur sem með þessu neyð­ar­úr­ræði, með því að svið­setja kúk, áork­uðu einhvers konar björg­un­ar­að­gerð, stóðu þannig vörð um mögu­leik­ann á fegurð – hverju eru þeir banda­rísku kjós­endur að bjarga sem tigna kúkinn í Hvíta húsinu?