Á tímabili skilst mér að í Reykjavík hafi verið reknir næturklúbbar af alþjóðlegri stærð, svona nokkurra hæða klúbbar – Hollywood og Broadway við Ármúla, var ekki Klúbburinn þess háttar staður líka? Kannski voru þeir fleiri, þetta var fyrir mína tíð. Þegar ég komst á næturlífsaldur fannst dýpsta nóttin í litlum, heimilislegri búllum, á við Sirkus og Kaffibarinn. Stærri klúbbum kynntist ég lítillega í öðrum löndum en það var mest af menningarlegri skyldurækni, þeir sem þó hleyptu mér inn náðu mér aldrei á sitt band, ekki eins og kompurnar með litlu dansgólfunum og nývaknaða plötusnúðnum.
Nú er nóttin löngu orðinn annarra tími, nóttin þarna úti, mitt líf markast af opnunartíma leikskólanna. Helst stíg ég ekki inn í fjölmenni nema í matvöruverslunum. Andstæð tímabil, já, einhvern veginn. En andstæðupör eru aldrei einföld, þau eiga fleira sameiginlegt en aðgreinir þau: salt og pipar eru hvort tveggja bragðaukandi efni sem er sáldrað á mat, svart og hvítt eru litir, dagur og nótt eru taktföst tímabil af sambærilegri lengd. Og bæði næturklúbbar og stórmarkaðir eru salir þar sem fjöldi fólks kemur saman til að kaupa varning á meðan tónlist leikur í eyrum þeirra. Á næturklúbbum er vöruúrvalið lakara og í matvöruversluninni er tónlistin helst hvorki nostalgísk né framsækin, en það er stigsmunur, spurning um hlutföll.
Hið meinta andstæðupar dags og nætur eða verslunar og skemmtistaðar leysist loks alfarið upp, eða jafn fullkomlega og hægt er, í veitingastað IKEA í Garðabæ. Að veitingastaðurinn sé staðsettur í Garðabæ er aðeins satt að nafninu til, í reynd er byggingin úti í hrauni, fjarri íbúðarhverfum eins og myndi hæfa landsins dýpsta næturklúbbi. Fari maður upp rúllustigann við innganginn má sniðganga verslunina og stíga beint inn í matsalinn. Þá birtist gestinum fjölbreytileg sneiðmynd af íbúum höfuðborgarsvæðisins. Hlutfall lágtekjufólks er þar hærra en á flestum veitingastöðum landshlutans og fjölbreytileikinn um leið meiri: skuplur, slæður og blæjur birtast þar í bland við nefhringi og húðflúr og skræpótt hár, írónísk yfirvaraskegg mæta öðrum alfarið grínlausum, aðframkomnir, larfaklæddir foreldrar sem þykir mikil gæfa að sleppa frá einu uppvaski á viku – „venjulegt fólk“ – sýnir um leið börnum sínum þeirra fyrstu hipstera. Á veitingastað IKEA er enginn dresskóði, engum er vísað frá við dyrnar, maturinn er ekki kröfuharður í garð neinna bragðlauka, verðlagið er eins og enginn ætli að græða, þar eru beinlínis allir velkomnir. Þetta er útópískur staður, alþjóðasænskur draumur um betri heim, risinn upp úr hrauninu.
Þann 1. maí fórum við G í kröfugöngu, hennar fyrstu. Við litum við hjá Samtökum hernaðarandstæðinga á leiðinni, í Friðarhúsi, fengum þar vöfflu og urðum fyrir samsöng. Samsöngurinn gegnir sama hlutverki og dyravörður á næturklúbbi, heldur þeim frá sem kunna ekki lögin eða líkar þau ekki. Það er hlýtt og gott í Friðarhúsi en G þótti nóg að hlusta á eitt og hálft lag, svo héldum við áfram í átt að Hallgrímskirkju. Mættum snemma, sáum báðar lúðrasveitirnar koma, básúnur og trompet og trommur og þessa fallegu búninga, svo fánana, einn mann í drekabúningi og með hauskúpugrímu, margar dýrðir. Á meðan mannfjöldinn safnaðist saman flutti önnur lúðrasveitin tvö lög með Grýlunum: „Hvað er svona merkilegt við það …“ – Ekkert mál heitir það víst – og Sísí fríkar út. Frábærar útsetningar, órói, kraftur, líf. Þegar gangan hófst gerðist efnisskráin tilhlýðilegri og sveitirnar léku saman Internasjónalinn, sem enginn dansar við. Næsta lag var þjóðernismarsinn Öxar við ána.
Okkur feðginum mætti ákveðinn vandi þegar gangan hélt af stað. Eða áskorun. Ég lít á mig sem aðila að þessari baráttu, ég lít svo á að ég tilheyri þessu „við“ sem gerir baráttudag verkalýðsins „okkar“. En enginn gengur undir fána 1. maí, almennt, enginn gengur undir fána vinstrisins sem slíks, eða stéttabaráttunnar allrar, allir fánar göngunnar eru tilteknari en svo. Fremst í göngunni fóru fánar Eflingar og Sameykis og annarra stéttarfélaga, svo voru þarna fánar Palestínu, borði á vegum kynlífsverkafólks, fánar anarkista – fánar Sósíalistaflokksins, auðvitað, og fleiri tilteknir fánar tiltekinna klúbba sem ég tilheyri ekki. Í göngunni var meira að segja einn ESB-fáni, sem mér þótti bæði hugað og skemmtilegt. En mig langaði ekki að samsama mig eða tveggja ára dóttur mína neinum einum af þessum tilteknu fánum, mig langaði að ganga í hinni almennu og breiðu samstöðu.
Við hlupum ekki beint á milli fylkinga, skutumst ekki um á milli fánanna, enda var ekki ætlunin að valda upplausn í göngunni, en þegar við vorum komin nokkuð á veg, kannski undir lokin á Öxar við ána, stóð ég okkur að því að ganga á stéttinni sem kröfugangan virtist annars ekki ætla sér: gangan rann niður götuna eins og á eftir farvegi en skvettist ekki yfir bakkana, skildi gangstéttirnar eftir auðar að mestu, fyrir ferðafólk og aðra vegfarendur. Og fyrir okkur G, sem þannig gengum samsíða göngunni frekar en alfarið í henni. Allt þar til kominn var tími á blundinn hennar og við beygðum inn í hliðargötu, snerum til baka í átt að bílnum, með barnakerruna, bleiutöskuna, tuskuapann og annað tilheyrandi.
Það var daginn eftir sem við fórum í IKEA, laugardaginn 2. maí, allt þríeykið komið í helgarfrí, líka D. Já, á veitingastað IKEA má finna fjölbreyttara mannlíf heimafólks en í miðborginni, en nei, þarmeð er hann auðvitað ekki almannarými. Útópían í hrauninu takmarkast af því að þar er ekki hægt að fara í kröfugöngu. Já, þar ertu laus við hópaskiptingarnar í kröfugöngunni, tengsl þín við aðra í IKEA skilgreinast af því einu að vera í viðskiptum við sama fyrirtækið. En um leið er ekki beinlínis eins og þú myndir ávarpa ókunnugt fólk þar og byrja að spjalla við það, enda gefa aðstæðurnar ekki til kynna að þið hafið neitt að tala um. Jú, móðurfélag IKEA er víst sjálfseignarstofnun, ekki hlutafélag, hagnaður þess rennur ekki til hluthafa því þeir eru ekki til. Hver verslun er eftir sem áður í eigu einhvers, sem þarmeð er heimilt að reka þig burt ef þú raskar stemningunni, truflar viðskiptin. Ef þú vilt reykja sígarettu í miðri kröfugöngu er þér það frjálst niðri í bæ en þá værirðu þegar að gera tvennt sem þér yrði sparkað út fyrir að gera í IKEA. Já, úti í hrauni er auðveldara að finna bílastæði en í miðborginni, og já, þau eru ókeypis. Þar eru allir velkomnir. En nei, þegar þangað er komið máttu ekki beinlínis láta eins og þér sýnist. Þú átt ekki beint rétt á að vera þar, þér er bara leyft það.
Miðbærinn er varinn með aðgangsstýringum, hraunið með útkastara. Ef ég þyrfti að velja mér annan hvorn staðinn til eilífðar, að ganga til hinsta dags aftur og aftur niður Skólavörðustíg undir lúðrablæstri en milli fána, leggjandi mig fram um að forðast nokkra tiltekna merkingu, eða þá að fara hring eftir hring milli afgreiðslu og borðs í matsal IKEA, með lax og kjúkling og skyrtertu á plastbakka, og muna að taka servíettur með án þess að eiga á hættu að rekast á merkingu þó að ég reyndi …
Mötuneyti IKEA er, eins og næturklúbbar almennt, staðbundinn og tímabundinn draumur um að við séum komin. Stritinu sé lokið, slagurinn unninn, uppþvottavélin hafi loksins þvegið allt. En hvað er Öxar við ána? Hver hleypti því inn og hver gleymdi að sparka því út?