Í gærkvöldi horfði ég á þætti úr röðinni Rooster, frá banda­rísku sjón­varps­stöð­inni HBO. Þetta eru fínir þættir og halda góðum takti, allt frá hand­riti í leik og klipp­ingu, frásögnin er tiltölu­lega þétt, vel unnið með miðil­inn. Þeir gerast í heimi háskóla­skáld­sög­unnar sagði ég vini mínum, og hef þá eigin­lega bara í huga Philip Roth og J.M. Coetzee: þarna er fullt af breyskum kenn­urum, klárum en göll­uðum, og þegar þætt­irnir hefjast hefur einn þeirra barnað nemanda við skól­ann. Frásögnin nýtur áreið­an­lega góðs af því að hand­rits­höf­undur er kona, sjón­ar­hóll­inn er annar en tíðk­að­ist fram yfir alda­mót – þessi sem barn­aði nemandann er snjall í sínu fagi en idjót um leið, nars­iss­ískur auli, og öll frásögnin því fyndn­ari sem hún er mein­legri og mann­eskju­legri um leið. Húmor­inn stendur allur á einhvers konar tilfinn­inga­legu raunsæi.

Aðal­sögu­hetjan er svolít­ill auli líka, en af öðrum toga: rithöf­undur sem aldrei gekk í háskóla, skrifar inni­haldsrýra best­sell­era, og er boðið að dvelja sem gesta­kenn­ari við háskóla, eigin­lega vegna þess að rektor­inn, sem er svolítið vogskor­inn kall, langar að ving­ast við rithöf­und­inn, sem margt bendir til að sé það líka. Fílar í postu­líns­búð, í og með. Dóttir rithöf­und­ar­ins er fast­ráð­inn kenn­ari við sama skóla og gift idjót­inu sem barn­aði nemandann, svo þar er allt í volli – og þess vegna þáði rithöf­und­ur­inn boðið, að hann vill vera til staðar fyrir dóttur sína.

Þetta er afþrey­ing já, entertain­ment, sögu­þráð­ur­inn gæti þannig séð verið hvaða sápuópera sem er, en það sem hefur þætt­ina upp fyrir að vera bara það er kunn­átta, greind, samstarfs­geta og fullt af annarri hæfni, þetta sem mann­fólk getur gert úr svona risa­vöxnum samstarfs­verk­efnum eins og sjón­varps­þættir eru, og við vitum enn ekki hvort við viljum kalla list eða ekki. Að minnsta kosti væri það óvænt svar, ef einhver spyrði hvað ég hefði verið að gera í gærkvöldi, ef ég segð­ist hafa verið að horfa á listaverk.

En að tala bara um afþrey­ingu þegar kemur að svona sjón­varps­efni fer samt á mis við virkni þess. Að minnsta kosti skil ég orðið afþrey­ingu þannig að megin­til­gangur hennar sé að áhorf­andi geti gleymt sér um stund og leið­ist ekki þó að tíminn haldi áfram að líða. Leik­fangið jójó er afþrey­ing. Sudoku-þrautir eru það líka. Og kross­gátur, þó að þar sé, orðanna vegna, strax svolítið pláss fyrir merk­ingu og samtal. Ég held að sé það rétt­mæt fyrsta krafa til leik­ins efnis, að jafn­aði, að það sé ekki leið­in­legt. En það er þá eins og að segja að það sé rétt­mæt krafa til matar að hann sé ekki bragð­vondur. Ef það væri allt og sumt sem matur gerði, að bragð­ast ekki illa, þá værum við dauð.

Eins og þessir þættir eru aðgengi­legir og að mínu mati skemmti­legir, þá eru þeir um leið að fást við tilteknar spurn­ingar sem banda­rískt samfé­lag og samfé­lög á áhrifa­svæði Banda­ríkj­anna hafa verið að fást við um hríð, um rétta breytni og góða siði. Hvað er óheppi­legt, klaufa­legt, hvað er óhæfa, hvað er fyrir­gef­an­legt og hvað er ófyr­ir­gef­an­legt, frá hvaða sjón­ar­hóli má hlæja að hverju. Þeir eru innlegg í viðvar­andi samtal tiltek­ins samfé­lags við sjálft sig. Einn af ótal reitum þar sem samtalið þétt­ist í hlut­falli við vinn­una, hæfn­ina, pening­ana og alúð­ina sem er lögð í gerð þeirra.

Vera Wonder Sölva­dóttir skrif­aði góða grein sem Vísir birti í gær, um mikil­vægi kvik­mynda­gerðar og vanrækslu íslenskra stjórn­valda á grein­inni um þessar mundir. Þar segir meðal annars: „Smáþjóð sem hættir að fram­leiða eigin sögur hættir auðvitað ekki að horfa á kvik­myndir og sjón­varp. Hún horfir bara meira á sögur annarra. Smám saman verða önnur tungu­mál, aðrir staðir, annar húmor og önnur samfé­lög að þeim heimi sem börnin okkar sjá mest af á skjánum.“ Það á ekki bara við um börn. Á þessum vett­vangi er íslenskt samfé­lag og málsvæði í miklu meiri mæli viðtak­endur samtals­ins um grund­vall­ar­at­riðin en þátt­tak­endur í því. Það er baga­legt og undar­lega fátæk­legt í landi sem sögur herma að sé annars með þeim ríkustu í heimi.