Fyrst ég byrjaði að skrifa þetta lauk ég við það og birti það, samkvæmt þessu eins lags áramótaheiti mínu hér um daginn. Þetta um Plató í Texas. En úr varð eins konar fréttatexti. Og ég er farinn að finna til þess, einhvern veginn, hálf-líkamlega, þegar ég skrifa þess háttar texta, finn ekki bara mótþróa í mér, heldur eitthvað sem vill það alls ekki, sálin vill komast í sturtu á eftir, hressa sig við með einhverjum hætti, einhverju öðru.
Huglægni er ein tilraun til að þýða það sem á ensku er kallað subjectivity. Ekki endilega góð þýðing, þar fyrir, ekki til þess fallin að komast beinlínis í umferð. Það ríkir viðvarandi krísa í heimspekilegum orðaforða á íslensku. Það á áreiðanlega við um fleiri svið, þar sem fólk hugsar í orðum sem tilheyra alþjóðlegu samtali. Subjectivity, það að vera huglægt. Og hvernig eitthvað er huglægt. Hvernig maður er huglægur. Hvernig maður er hugur. En ekki endilega þar fyrir óefnislegur. Huglægni er öðrum þræðinum afar líkamlegt fyrirbæri. En á íslensku liggur stundum beinna við að hrekjast bara nokkrar aldir aftur í tímann og tala um sál. Orðið er okkur tamt, samanber sálfræði. Sálgæslu. Sálarstríð og sálarangist.
Að hvaða leyti rúmast andi fólks á samfélagsmiðlum? Hvað rúmast þar inni? Skoðanir, svo sannarlega. Sérstaklega sömu skoðanir á sömu viðfangsefnum. Og andstæðar skoðanir en þá líka á sömu viðfangsefnum. Andspænis öllum þessum skoðunum mætti stundum ætla að það sem vanti sé fyrst og fremst eitthvað hlutlægt. Áþreifanlegt, óháð athugandanum.
Og já, það er áreiðanlega tilfellið. Að það vantar. En jafnvel ef við ímyndum okkur að jafn ræktarlegt væri á báðum þessum sviðum, hlutlægar staðreyndir jafn aðgengilegar og skoðanir eða afstaða fólks til þeirra, þá myndi þó enn næstum allt það vanta sem gerir tilveruna bærilega. Eða sem gerir hana að tilveru, jafnvel. Hugverur eru ekki settar saman úr skoðunum og afstöðum einum saman. Þær eru sannarlega ekki gerðar úr staðreyndum.
Hvað erum við þá? Úr hverju er sálin gerð, ef ég nota það orð sem samheiti fyrir hugveru? Ég ætla að hafa leikgleði fyrir vinnutilgátu. Nú er of framorðið til að hugsa það lengra hér og nú. Eða lesa þá sem hafa þegar gert það. En leikgleði er að minnsta kosti eitthvað sem rúmast heldur illa bæði í fréttum og á samfélagsmiðlum, eins og þeir hafa þróast.
Gúglaði samt. Johan Huizinga. Það hét höfundur bókarinnar og hugtaksins Homo ludens. Hinn leikandi maður. Ég hef áreiðanlega ekki lesið hann. Ég prófaði að takmarka leitina að „Homo ludens“ við íslenskar vefsíður og fékk þá upp þá síðu á ruv.is sem prýðir haus þessarar færslu.