Í kjöl­far fyrri umfjöll­unar hér um hakka­þon NATO sem haldið var við Háskóla Íslands í febrúar sendi ég fyrir­spurn til skrif­stofu rektors um efnið. Mér barst svar við þeirri fyrir­spurn nú að morgni fimmtu­dags. Þó að ég sé ekki fjöl­mið­ill finnst mér skylt að birta svarið hér, enda eru þetta ekki einkasamskipti.

Nú mætti halda því fram að málið komi mér ekki við. Ég hef enga aðkomu að Háskóla Íslands, er hvorki nemand þari né starfs­maður. En sjálf­stæði akademí­unnar er auðvitað ekki eitt­hvað sem varðar fræði­menn­ina eina, það má jafn­vel halda því fram að það sé alls ekki varð­veitt þeirra vegna heldur fyrir samfé­lagið sem þeir þjóna. Ef það á almennt við um háskóla á það sérstak­lega við um opin­berar háskóla­stofn­anir á fjárlögum.

HÍ geti ekki synjað erindi frá NATO

Eftir að reifa viðfangs­efnið stutt­lega bar ég fram eftir­taldar spurningar:

„Hefur Háskóli Íslands mótað sér stefnu í þessum efnum, það er um beina eða óbeina aðkomu að þróun hergagna? Ef svo er:
Hvar má þá finna stefn­una?
Hver var aðdrag­andi stefnu­mót­un­ar­innar?
Hvenær tók hún gildi?
Ef slík stefnu­mótun hefur ekki átt sér stað, er hún þá á dagskrá?“

Magnús Diðrik Bald­urs­son, skrif­stofu­stjóri rektors­skrif­stofu varð til svars. Hann byrj­aði á að tilgreina að „Háskóli Íslands hélt ekki umrætt hakka­þon heldur aðstoð­aði NATO ACT við að halda viðburð­inn hér á Íslandi.“ Þá skrif­aði Magnús:

„Aðdrag­and­inn var sá að síðasta sumar barst erindi frá utan­rík­is­ráðu­neyt­inu til Háskóla Íslands og Vísinda­garða HÍ um að aðstoða við fram­kvæmd­ina. Þá var tekin sú afstaða að þar sem Ísland er aðilda­ríki Atlants­hafs­banda­lags­ins hefði Háskóli Íslands ekki forsendur til þess að vísa erind­inu frá og að það væri ekki hlut­verk Háskóla Íslands að meta sérstak­lega tilgang hakka­þons sem væri á vegum opin­berrar stofn­unar sem Íslands er hluti af.“

Þetta þarf ekki að umorða eða endur­segja. Háskóli Íslands lítur ekki svo á, samkvæmt skrif­stofu rektors, að hann hafi forsendur til að synja erindum frá NATO. Fari banda­lagið einhvers á leit við háskól­ann, þá verði háskól­inn við því.

Full­trúi NATO frum­mæl­andi á pallborði 

Svar rektors­skrif­stofu hélt áfram:

„Að því sögðu þótti okkur í Háskóla Íslands mikil­vægt að umræðan í kringum hakka­þonið fengi breið­ari skír­skotun og að sjón­ar­mið eins og þín fengju farveg. Einmitt af því að lands­lagið er að breyt­ast hratt sem hefur áhrif á bæði rann­sóknir og nýsköpun. Ýmis álita­mál eru í umræð­unni, eins og t.d. í tengslum við úthlut­un­ar­reglur Horizon styrkja, eins og þú kemur til rétti­lega inná. Um hlið­ar­við­burð­inn sem Háskóli Íslands stóð fyrir má lesa hér:“

Þá fylgdi hlekkur á tilkynn­ingu um pall­borð­sum­ræður sem Háskóli Íslands hélt dagana sem hakka­þonið stóð yfir. Ég var ekki viðstaddur pall­borð­sum­ræð­urnar en listi þátt­tak­enda gefur ekki til kynna að þar hafi heyrst ígrund­aðar efasemdir um þessa aðkomu háskól­ans að þróun hergagna. Frum­mæl­andi var full­trúi NATO, Patrick Ratier, „yfir­maður borg­ara­legrar alþjóða­deildar NATO ACT og fyrrum varna­mála­full­trúi Frakk­lands gagn­vart Íslandi“. Hann flutti erindi um „samstarfs­mögu­leika þekk­ing­ar­sam­fé­lags­ins við NATO“.

Þá tóku við pall­borð­sum­ræður þar sem fram­kvæmda­stjóri FARICE ræddi við „fagstjóra yfir ástandsvit­und hjá CERT-IS“, áhættu­stýringra- og örygg­is­verk­fræð­ing, og loks prófessor í umhverfis- og auðlinda­fræði. Samkvæmt þeirri endur­sögn á umræð­unum sem birt­ist í tilkynn­ingu háskól­ans var þar meðal annars „lögð áhersla á mikil­vægi þess að fjár­festa í ungu fólki og efla örygg­is­menn­ingu og viðnáms­þrótt með skýr­ari stefnu­mótun og aðgerðum, svo komandi kynslóðir verði í stakk búnar til að standa vörð um grunn­gildi samfélagsins.“

Loks flutti rektor loka­orð „þar sem hún vísaði [á] mikil­vægi þverfag­legrar samvinnu og hlut­verk rann­sókna háskól­ans þvert á fræðisvið“.

„Með þessum viðburði vildum við leggja áherslu á,“ sagði full­trúi rektors­skrif­stofu í svar­inu til mín, „að varn­ar­mál þarf að ræða opin­skátt og í breiðum hópi. Varn­ar­mál eiga einmitt alls ekki að afmark­ast við að vera „íþrótta­keppni forritara“.“

Stefnu­mótun hefur ekki farið fram

Sjón­ar­mið mín, sem Magnús vísar til að ofan, veit ég sjálfur ekki nákvæm­lega hver eru, nema þá helst að það sé hlut­verk fræðimanna, eins og höfunda almennt, að ígrunda heim­inn og færa hann í orð, til að við förum ekki í gegnum hann blind og þegj­andi. Það kemur mér á óvart hversu víðtæk vígvæð­ing hefur átt sér stað á land­inu, og hvað hún kræklast víða um, án þess að við, þetta samfé­lag, höfum gefið henni mikinn gaum eða mótað ígrund­aða afstöðu til hennar.

Ein besta leið sem við þekkjum til að skerpa sýn okkar á hlut­ina í heim­inum, og jafn­vel okkar eigin athafnir, er að takast á um þær með rökræðu. Ég fæ ekki séð á þess­ari saman­tekt á pall­borð­sum­ræð­unum að þar geti hafa farið fram nein rökræða um hvort það sé hlut­verk Háskóla Íslands að taka þátt í þróun hergagna. Eigin­lega er óhugs­andi að slíkt samtal fari fram nema með aðkomu hugvísinda.

Að lokum svar­aði Magnús spurn­ing­unni sem ég bar fram í erindi mínu. Svarið er í stystu máli nei, Háskóli Íslands hefur ekki mótað sér stefnu um aðkomu skól­ans að þróun hergagna en útilokar ekki að gera það síðar meir. Með hans eigin orðum:

„Varð­andi almenna afstöðu Háskóla Íslands þá hefur skól­inn ekki markað sér almenna stefnu um varn­ar­mál eða hern­að­ar­gögn, en ekki er unnt að útiloka að slíkt geti reynst nauð­syn­legt í fram­tíð­inni, t.d. í tengslum við siða­reglur og/eða mannréttindamál.“

Loks sagði Magnús, að skilja má fyrir hönd rektors: „Við vonumst eftir áfram­hald­andi málefna­legri umræðu um þessi mál.“

Áfram­hald­andi er orðum aukið, umræðan er ekki hafin. Mér vitandi hefur ekkert birst um viðfangs­efnið enn nema þessar blogg­færslur hér. Frá einhverjum gaur úti í bæ. Með þeim fyrir­vara má taka undir óskir rektors­skrif­stofu. Við vonumst eftir umræðu líka.